logo
Środa, 22 sierpnia 2018 r.
imieniny:

Cezarego, Marii, Zygfryda – wyślij kartkę

Szukaj w
 
Posłuchaj Radyjka
kanał czerwony
kanał zielony
 
 
Facebook
 
Drukuj
A
A
A
 
Paweł Wieczorek
Homo liber
materiał własny
 


 
 Pewne problemy metafizyczne wydają się być nierozwiązywalne. Wiele osób zniechęca się przez to do filozofii sądząc, że i tak nie zdoła ustalić niczego pewnego. Postawę taką reprezentowali przedstawiciele neopozytywizmu definiując królową nauk jako logiczną analizę języka, gdyż uważali, że tylko w ten sposób można dojść do jakichś pozytywnych rezultatów.
 
Przykładem zagadnienia, które wciąż dzieli myślicieli na przeciwstawne obozy jest problem determinizmu i wolnej woli.
Kwestia ta odżywa wciąż na nowo, co spowodowane jest ciągłym rozwojem nauk mających za przedmiot człowieka. Znamy coraz więcej czynników wpływających na nasze decyzje. Skłonni jesteśmy w związku z tym sądzić, że tajemnica natury ludzkiej zostanie prędzej czy później odkryta, a wówczas okaże się, że wolność była jedynie złudzeniem. Czy rzeczywiście skrajny determinizm jest jedynym stanowiskiem, jakie wypada zajmować rozumnemu człowiekowi?
 
Wolność oznacza możliwość wyboru. Ze zniewoleniem mamy do czynienia w sytuacji, gdy chcemy coś zrobić a nie możemy, bądź gdy przymuszani jesteśmy do postępowania wbrew własnej woli. Źródła ograniczeń mogą mieć charakter wewnętrzny (czynniki psychologiczne) lub zewnętrzny (czynniki fizyczne, społeczne), w związku z czym wyróżnia się odpowiednio wolność wewnętrzną i zewnętrzną.
 
Jestem zniewolony w sensie zewnętrznym gdy pozbawia się mnie możliwości poruszania się, poddaje prześladowaniom politycznym, religijnym itp. Mówi się wówczas o braku wolności politycznej, religijnej, w zależności od tego jaką dziedzinę rzeczywistości rozpatrujemy.
 
Wewnętrzne ograniczenia to różnego rodzaju przeszkody w postaci nawyków, fobii, błędnych przekonań. Ten rodzaj wolności zyskujemy poprzez poznawanie swojego wnętrza. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy poprzez terapię dokonujemy wglądu w podświadome motywy własnego postępowania.
 
Pytanie, które nas w kontekście omawianego zagadnienia interesuje, brzmi: Czy jestem wolny? Warto przy okazji pamiętać, że abstrakcyjnie brzmiące sformułowanie 'wolna wola' to nic innego jak wolność człowieka. Wola jest bowiem jedną z jego władz duchowych. Fakt, że posiadam wolę oznacza po prostu tyle, że jestem zdolny do chcenia.
 
Akt woli dokonuje się w trzech etapach: namysłu, decyzji i wykonania. Namysł polega na zorientowaniu się w sytuacji, poznaniu możliwości działania. Decyzja to wybór celu i najlepszej drogi do niego prowadzącej. Jest ona aktem autodeterminacji.
Wykonanie sprowadza się do działania mającego urzeczywistnić obrany cel.
 
Wolność woli próbowano dowodzić na różne sposoby. Odwoływano się na przykład do mechaniki kwantowej twierdząc, że panujący w mikroświecie indeterminizm jest argumentem na rzecz wolności człowieka. Tego rodzaju uzasadnienia są nieporozumieniem wynikającym z pomieszania pojęć. „Wolność” materii polega bowiem na jej losowym zachowaniu. Dla przykładu: elektron jest wolny w tym znaczeniu, że zgodnie z zasadą nieoznaczoności Heisenberga nie można ustalić jednocześnie jego położenia i pędu. Nie jest to z pewnością „wolność” jaką chcielibyśmy przypisywać człowiekowi. Ludzka wolność to zdolność do celowego i świadomego kierowania swoim postępowaniem, a nie przypadkowość ruchów.
 
Ogólnie można powiedzieć, że o wolności woli przekonuje nas nasze wewnętrzne doświadczenie. Jesteśmy mianowicie świadomi, że potrafimy oprzeć się silniejszemu motywowi w postaci np. jakiegoś naturalnego popędu na rzecz słabszego motywu (np. poczucia obowiązku).
 
Za wolnością woli człowieka przemawia fakt istnienia porządku prawno-moralnego. Nie byłby on możliwy, gdyby ludzie nie posiadali możliwości naginania swojego postępowania do norm obowiązujących w społeczeństwie. Zwrócił na to uwagę amerykański filozof William James. Twierdził, że z perspektywy determinizmu za absurdalne należałoby uznać pociąganie kogokolwiek do odpowiedzialności. Sens kary zakłada bowiem możliwość wyboru dobra lub zła. Nie karze się automatów, ponieważ automat działa zawsze w określony sposób. Namawianie ludzi do czegokolwiek nie ma wówczas najmniejszego sensu.
 
Zwolennicy determinizmu przy uzasadnianiu swojego poglądu na naturę rzeczywistości powołują się często na zasadę przyczynowości, która w skrócie brzmi: każde zdarzenie ma swoją przyczynę. W szczególności dotyczy to zdarzeń mentalnych.
W odpowiedzi na ten argument chrześcijanie mogą zauważyć, że zasada przyczynowości dotyczy świata fizycznego. Nie muszą oni podzielać przekonania, że ludzkie ‘ja’ jest redukowalne do materii.
 
Trudno jest wyjaśnić fenomen wolności przy założeniu, że rzeczywistość składa się jedynie z materii, energii i oddziaływań fundamentalnych. Staje się to łatwiejsze, gdy przyjmiemy istnienie w człowieku pierwiastka duchowego. Jednakże bez względu na to, czy jest się osobą religijną czy nie, wydaję się, że skrajny determinizm, odmawiający człowiekowi jakiejkolwiek wolności jest błędnym poglądem.
 
Paweł Wieczorek
 
Bibliografia:
1)"Zarys etyki ogólnej", Tadeusz Ślipko SJ, Wydawnictwo WAM, Kraków 2004
2)„Antropologia filozoficzna”, ks. Gerard Dogiel, Wydawnictwo Veritate Fortis, Kraków 1984
 
Zobacz także
ks. Paweł Bortkiewicz TChr
Kim nie chce być człowiek? – tak postawione pytanie budzi w pewnej chwili uśmiech politowania. Jak to: kim nie chce być? To oczywiste – nie chce być wielkim przegranym w grze tego życia. A więc – nie chce być chorym, biednym, pozbawionym prestiżu, odartym z uznania, nie chce być wykluczonym, nie chce być zmarginalizowanym, nie chce być samotnym… 
 
ks. Paweł Bortkiewicz TChr
Epikur urodził się w 341 roku przed Chrystusem w Atenach, w gminie Gargettos. Jego ojciec Neokles musiał jednak opuścić Ateny i osiedlił się na wyspie Samos, gdzie Epikur spędził swą młodość. Mając 14 lat skierował swoje zainteresowania ku filozofii. W wieku 18 lat został przez swoja rodzinę wysłany do Aten...
 
ks. Paweł Bortkiewicz TChr
Od chwili swego pojawienia się na Ziemi, chrześcijaństwo było nieustannie atakowane przez trzy rodzaje wrogów: heretyków, sofistów i ludzi z pozoru frywolnych, którzy są w stanie zniszczyć wszystko poprzez ośmieszenie. Wielu apologetów zwycięsko odpowiadało na zawiłości i kłamstwa, ale okazywali się bezradni wobec drwiny...
 
 

ISMCH

___________________
 
 reklama